Üyelik

Ney’in Çeşitleri

Karar Sesi Ne Demektir?

Ney’in çeşitlerine geçmeden önce bilinmesi gereken bazı hususlar vardır. Bunlardan birincisi, neyimizin karar sesidir. Dügâh (La) perdesi, sesi yani neyin alttan bir perde açık haldeki çıkan sesi, piyanonun veya akord aletinin hangi sesine karşılık geliyorsa neyimizin tonu yani karar sesi, o sestir diyoruz.

Mâbeyn Ney Ne Demektir?

Bir diğer husus ise karar sesi iki ana âhenk ney arasındaki arızalı (diyez veya bemol) perde olan neylere mâbeyn ney denildiğidir. Nısfiye ney ise ana neylerin bir oktav tiz seslerine göre akortlanarak açılmış ney’lerdir.

Yeni Başlayanlar Hangi Ney Çeşidini Tercih Etmelidir?

Neylerin boyları uzadıkça ses elde edilmesi, kontrolü ve parmakların perdelere rahatça ulaşıp kıvrak hareket edebilmesi zorlaşmaktadır. Bu nedenle ney üflemeye yeni başlayacak bir kişiye Mansur veya Kız Ney gibi orta – üst uzunlukta neyler tavsiye edilmektedir. Bu ney’lerde hakimiyet sağlayan kişi, daha kısa ney’lerde kolayca başarılı olabilir. Uzunluğu 70 cm civarındadır.  Akort birliği sağlanması için kurslarda aynı akortta neylerin alınması gerekmektedir. Ney kurslarında genellikte tercih edilen ney de budur. Şayet boyunuz uzunsa Mansur Ney’i de tercih edebilirsiniz. Mansur Ney’in sesi Kız Ney’e göre bir ses daha bastır. Yani Kız Ney’de karar sesi piyanoya göre (Si B) iken Mansur Ney’deki karar sesi (LA – A)’dır.

Kısa boylu olanlar için de Kız neyin bir ya da iki küçüğü Yıldız Ney ya da Sipürde Ney uygun olabilir. Çocuklar için de kısa olan neylerden yani Bolâhenk Nısfiye ya da Sipürde Ney tercih edilebilir. Küçük ney’ler için ya da parmakları ince olanlar için belirtilmesi halinde ney’in perdeleri birazcık küçük açılabilmektedir.

Şah Ney günümüzde bazı usta neyzenler tarafından solo olarak kullanılmakta, Dâvud Ney çok nadiren kullanılmakta, Dâvud – Bolâhenk Mabeyni ile Bolâhenk Ney’ler ise hemen hiç kullanılmamaktadır. Klasik Osmanlı Musikisi icracıları genellikle Mansur, Kız, Yıldız ve Sipürde âhenklerinde icra ettiklerinden bu âhenklerdeki neyler en çok kullanılanlarıdır. Neylerin uzunlukları yaklaşık ölçülerdir. Kamış çapına ve hacmine bağlı olarak bu oranlar artı ya da eksi değişkenlik gösterirler.

Ney’lerin Boyları Neye Göre Değişir?

Ney’lerin uzunlukları kamış kalınlığına ve iç açkısının geniş ya da dar açılmasına göre değişebilmektedir. Çaplı bir kamıştan yapılmış olan neyin boyu iç hacminin geniş olacağından dolayı daha kısa olur, aynı şekilde kamış eğer ince ise neyin boyu da ona oranla birazcık uzun olacaktır. Aynı şekilde ney’in iç açkısı dar açılmışsa ney’in boyu kısa, iç açkı daha geniş yapılmışsa boy uzayacaktır. Ney’ler kısaldıkça sesi tizleşir, boy uzadıkça ses daha kalınlaşır.

Ney’in Akordu Nasıl Yapılır?

Telli müzik aletlerinde tel boyunun gerilip gevşetilmesiyle akort yapıldığı halde nefesli aletlerde akort sazın imalatı sırasında yapılır. Diğer sazlarla birlikte rahat kullanımı veya değişik insan seslerine eşlik etme kolaylığı düşünülerek çeşitli uzunlukta ve akortta neyler açılmıştır. Bir bakıma diyapazon görevindeki bu neyler en kısasından en uzununa kadar her biri ayrı akortta olup değişik isimlerle anılmıştır. Ney çeşitleri; esas ney’ler, mâbeyn veya ara ney’ler, nısfiyeler olmak üzere üç grupta toplanmıştır. Aralarında bir tam ses aralığı bulunan esas neyler Kız ney, Mansur, Şah, Dâvud, Bolâhenk diye isimlendirilmiştir. Bu neylere Sipürde ve Müstahsen Ney’leri de eklenerek sekizli (gam) tamamlanacak olursa yedi ayrı akort ney elde edilmiş olur. Bunların arasındaki beş adet tam ses aralığı da ikiye bölünerek yarı tonlarında mâbeyn denilen beş çeşit ney daha elde edilir.

Neyler ve Karar Sesleri

Bu neylerin diyapazon “la” notası karşı­lığı olan [440 titreşim / 1 saniye] sesi şu deliklerinden çıkar:

  • Kız Ney = rast (sol )
  • Mansur Ney = dügâh (lâ)
  • Şah Ney = bûselik (si)
  • Dâvud Ney = çârgâh (do)
  • Bolâhenk Ney = nevâ (re)
  • Sipürde Ney = hüseynî (mi)
  • Müstahsen Ney = acem (fa)
  • Kız Ney (kaba) = gerdâniye (sol)

Mâbeyn Neylerde Notalar

Beş tam ses aralığının da yarı tonlarından elde edilen beş ayrı ney olan mâbeyn neylerden diyapazon “la” notası karşılığı olan ses şu deliklerden çıkar:

  • Kız Mabeyni: Kız Ney – Mansur Ney arası = zirgüle (sol diyez)
  • Mansur Mâbeyni: Mansur Ney- Şah arası = kürdî (si bemol)
  • Dâvud Mâbeyni: Dâvud – Bolâhenk arası = hicaz (do diyez)
  • Bolâhenk Mâbeyni: Bolâhenk – Sipürde Ney arası = hisar (re diyez) (mehtâbiye)
  • Müstahsen Mâbeyni: Müstahsen – Kız Ney arası = ırak (fa diyez) (yıldız)

Böylece neyler yedi + beş çeşit olmak üzere on iki adet olur. Bunların tam yarısı uzunluğunda olan on iki adet nısfiyeleri de eklenirse bu sayı yirmi dörde ulaşır. Esas neylerin tam ses aralığı olan beş tanini aralığı iki ayrı tona bölünürse on yedi akort, bunun nısfiyeleri de eklendiğinde otuz dört adet ney çeşidi ortaya çıkar. Uygulamada kullanılmasa da nazariyatta bunlara daha tiz ve pest çeşitler ilave edilip ney ahenklerini otuz altıya çıkarmak mümkündür (daha geniş bilgi için bk. DİA, I, 517-52 1 ).

Beni Haberdar Et

E-posta adresinizi bırakarak sitemize yeni eklenen içeriklerden herkesten önce haberdar olabilir, istediğiniz zaman bülten üyeliğimizden ayrılabilirsiniz.

İletişim

Adres: Talatpaşa Bulvarı No:85 Hamamönü, Altındağ, ANKARA
Tel: +90 312 435 17 74

Erdinç BAL

Neyzen | Araştırmacı | Eğitimci | Lüthiyer

Grup Sükûn‘un Kurucusu

Gaziantep Üniversitesi‘de Konservatuvar okudu.

Tasavvuf Yüksek Lisans okudu.

Kampanyamıza gösterdiğiniz YOĞUN ilgiden dolayı yurtiçi ve yurtdışındaki tüm dostlara çok teşekkür ederiz. 10 yıl garantili, kaliteli ve ekonomik neyler için E-SATIŞ menümüzü incelemeyi unutmayın! Kapat